Bart van Zijll Langhout is spin in het web bij Leids biotechnologisch bedrijf Janssen, dat vaccin tegen corona ontwikkelt

Monday, June 8, 2020

Wereldwijd zijn zo’n tachtig bedrijven koortsachtig bezig om een vaccin tegen corona te vinden. Daarbij is het ruim 2000 personeelsleden tellende Leidse biotechnologische bedrijf Janssen een veelbelovende speler. Een team van ruim honderd man werkt daar nu bijna vijf maanden onafgebroken aan de ontwikkeling van een vaccin. Daarbij is samenwerking het sleutelwoord. Samenwerking op wereldwijd niveau, maar ook binnen het Leiden Bio Science Park (BSP), het LUMC en de Universiteit Leiden.

Aan Bart van Zijll Langhout de eer om als campushoofd van Janssen Nederland die samenwerking in goede banen te leiden. De Wassenaarder is op de Leidse wetenschappelijke campus sowieso een ‘spin in het web’. Hij is tevens voorzitter van de Stichting Leiden Bio Science Park.

Janssen was er relatief snel bij. Zodra China in januari de genetische code vrijgaf, ging men in het laboratorium aan de slag, op basis van de platformen en technologieën die het bedrijf in huis heeft. Uit twaalf vaccin-kandidaten is het vaccin gekozen dat het meest veelbelovend lijkt. Deze wordt nu met hoogste prioriteit verder ontwikkeld.

In september hoopt Janssen de eerste proeven op mensen te doen. Als alles meezit, kan het vaccin in het eerste kwartaal van 2021 beschikbaar komen – op beperkte schaal, voor gebruik onder speciale voorwaarden. Het streven is om volgend jaar een miljard dosissen beschikbaar te stellen.

Biofarmaceutische bedrijven worden nogal eens bekritiseerd: ze zouden er op uit zijn (te) dure medicijnen te produceren. De rollen zijn nu omgedraaid: alle ogen zijn hoopvol op bedrijven als Janssen gericht.

Je was als kind al hevig geïnteresseerd in flora en fauna. Was die interesse een voorbode voor de studie biologie en je toekomstige loopbaan bij een biofarmaceutisch bedrijf als Jansen?

Bart van Zijll Langhout: ,,Wel voor wat betreft die studie biologie, ik was inderdaad al vroeg een natuurliefhebber. Ik wandelde uren in de polder, met een verrekijker op zak om vogels te bekijken.

Dat je loopbaan richting een farmaceutisch bedrijf gaat, weet je natuurlijk niet als je jong bent. Ik zag mezelf aanvankelijk meer richting het leraarschap gaan, ik heb ooit nog een onderwijsbevoegdheid gehaald. Uiteindelijk ben ik via een promotieonderzoek bij Janssen terechtgekomen. Daar werk ik sinds 1988. Dan lijkt het alsof je al dertig jaar hetzelfde werk doet, maar Janssen is – als onderdeel van het Amerikaanse Johnson & Johnson – het grootste gezondheidszorgbedrijf ter wereld. In zo’n groot bedrijf kun je qua ontwikkeling heel veel verschillende kanten op.’’

Hoe voelt het om nu aan de frontlinie te staan?

,,Bij die term denk ik aan degenen die in ons laboratorium heel hard bezig zijn met de ontwikkeling van een vaccin. Maar naast die afdeling onderzoek & ontwikkeling hebben we in Nederland ook een organisatie waar geneesmiddelen en vaccins worden geproduceerd en een organisatie die er verantwoordelijk voor is dat onze geneesmiddelen daadwerkelijk bij de patiënten terechtkomen die ze nodig hebben. Als campushoofd probeer ik enerzijds de samenwerking tussen die drie organisaties onderling te versterken, anderzijds de banden aan te halen met overheid, universiteiten en allerlei andere organisaties en instellingen die met geneesmiddelen en vaccins bezig zijn. De samenwerking was in Nederland altijd al wel goed, maar het is heel bijzonder dat we elkaar met name tijdens deze moeilijke omstandigheden nog beter weten te vinden. Die samenwerking is een van de sleutels van succes in de strijd om een vaccin te vinden. Want je hebt elkaar nu meer dan ooit nodig. Wij van Janssen zijn straks misschien degenen die het vaccin ontwikkelen en produceren, maar bijvoorbeeld het onderzoek waarbij het op proefpersonen wordt getest, kunnen wij niet alleen doen. Daar heb je de clinical trial sites en artsen voor nodig. We hebben ook andere bedrijven nodig die ons bepaalde producten aanleveren. Je kunt zoiets niet alleen.’’

Vertel: gaat jullie bedrijf het worden, niet een ander?

,,Haha, nee, dat kan ik niet zeggen. Punt één: het is niet zo dat wij ‘het’ doen en alle andere bedrijven, organisaties, overheid en universiteiten afwachten en toekijken. Voor alles: we werken er samen aan. We beconcurreren elkaar niet, het is een race van ons allen tegen het virus.

En punt twee: we hebben het vaccin nog niet uitontwikkeld. Het moet nog gebeuren. De realiteit is dat het ontwikkelen van een vaccin een enorm moeilijk proces is, dat de kans er ook is dat het niet gaat lukken. We moeten het nog maar bewijzen. We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat we een effectief en veilig vaccin ontwikkelen en straks in hele grote hoeveelheden kunnen produceren. En al wordt Janssen het niet, ik ben alleen maar blij dat er zoveel andere projecten op ditzelfde moment lopen. Want daardoor mogen we echt verwachten dat er binnen nu en een aantal jaren een vaccin is en een groot deel van de wereldbevolking kan worden gevaccineerd, als dat nodig en gewenst is.’’

Jaren? Iedereen wil natuurlijk de exacte tijdsduur weten en het liever over ‘maanden’ hebben in plaats van ‘jaren’.

,,Als je concreet kijkt naar ons eigen programma: in september beginnen we met de eerste studies, waarbij het kandidaat-vaccin op mensen wordt getest. Als die resultaten goed zijn, in de zin van dat het vaccin immunogeen en veilig is, dan kunnen we een grotere studie starten en dan hopelijk ergens einde eerste kwartaal volgend jaar de eerste hoeveelheden ter beschikking hebben. Dan zou het via zeer speciale noodvoorzieningen ter beschikking kunnen komen aan degenen die er het meest voor in aanmerking komen. Maar het is wel een ongelofelijk ambitieuze tijdlijn. Dan moet alles wel goed gaan.’’

Jullie zijn al met de productie bezig van het meest veelbelovende vaccin? Wat een risico, stel dat het vaccin niet werkt?

,,We zijn met de voorbereidingen begonnen, maar de echte productie gaat parallel aan de eerste proeven op mensen beginnen, na de zomer. Dat heeft zeker risico’s. We weten op dat moment nog niet of het vaccin werkt en of het veilig is. Maar stel dat je wacht tot na de trials op mensen? Dan is het januari en heb je vijf maanden verloren. Vijf kostbare maanden waarin we miljoenen doses hopen te produceren.

Normaal zet je al die stappen achter elkaar. Nu proberen we zoveel mogelijk stappen parallel aan elkaar te zetten om het hele proces ongelofelijk te versnellen. Daardoor praten we nu over een ontwikkeling voor gebruik in deze noodsituatie van twaalf tot vijftien maanden, in plaats van normaal gesproken twaalf tot vijftien jáár.’’

Biofarmaceutische bedrijven als Janssen werden tot corona uitbrak, vaak genoeg bekritiseerd: ze zouden medicijnen onnodig duur maken. En nu zijn alle ogen hoopvol richting jullie soort bedrijven gericht. Hoe voelt die wisseling van rol, van bedrijf bovenal gericht op winst naar ‘heilige’?

,,De grootste misvatting is dat wij als bedrijf primair gedreven zouden zijn door het maken van veel winst. Terwijl dat wat de werknemers bij ons motiveert, innovatie is om nieuwe behandelingsmogelijkheden voor patiënten te ontsluiten. De discussie is in Nederland altijd wel vrij scherp geweest. We zijn hier heel kritisch over de prijzen van geneesmiddelen. Wij proberen uit te leggen wat de waarde is die innovatieve geneesmiddelen kunnen hebben voor de patiënten, voor de gezondheidszorg en voor de maatschappij, met als uiteindelijke beloning dat we steeds weer nieuwe innovatieve geneesmiddelen kunnen blijven ontwikkelen. Inderdaad is de toon van die discussie door de ontwikkeling van een vaccin tegen corona nu anders. Er is meer bewustwording over het belang dat je voortdurend die innovatie moet blijven zoeken We zullen voortdurend nieuwe vaccins en geneesmiddelen nodig hebben. En met corona wordt het plotseling heel persoonlijk, onze maatschappij is ontwricht, onze manier van leven verstoord en ziekte komt plotseling heel dichtbij. Nu gaat het om een ziekte die ons allemaal kan treffen.’’

En dan krijg je premier Mark Rutte en Commissaris van de Koning Jaap Smit op bezoek. Koningin Máxima komt bij jullie partner in deze, het LUMC, kijken. Geeft die belangstelling Janssen c.q. jezelf een krul in de neus?

,,Daar ben ik verheugd over en daar ben ik trots op, ja. Dat zijn mooie momenten. Toch ook omdat ze een meer positieve blik op ons bedrijf geven. Je hebt op die momenten gelegenheid om uit te leggen waar je mee bezig bent, hoe je werkt, wat er bij de ontwikkeling van een medicijn en vaccin komt kijken en waarom innovatie zo belangrijk is. Je kunt er een beetje voor zorgen dat de kennis van de buitenwereld verder toeneemt en het belang van de life science sector benadrukken. Want onbekend maakt onbemind. Die bezoeken zijn een erkenning van het belang van het werk dat we doen. Voor iedereen in ons bedrijf een enorme opsteker.’’

Maar er moet wel brood op de plank komen en jullie steken financieel enorm jullie nek uit. Met het risico dat jullie enorm veel geld verliezen.

,,Die kans lopen we. Dat is een bewuste keuze. Nood breekt wet. Hoeveel geld we er precies in steken, weet ik niet. Het enige getal dat ik kan noemen is dat van een miljard dollar, dat het Ministerie van Volksgezondheid in de VS er samen met ons moederbedrijf Johnson & Johnson in steekt. Überhaupt is de ontwikkeling van een vaccin een enorm kostbare aangelegenheid. En we investeren er niet alleen enorm veel in, we gaan het vaccin tijdens deze crisis ook op non-profit-basis ter beschikking stellen, dus zonder er winst op te maken. Maar we voelen het als verplichting om onze verantwoordelijkheid te nemen jegens de wereldgemeenschap. Want het technologisch platform dat we in huis hebben, is een heel goede basis voor een vaccin.’’

Jullie werken tegelijkertijd ook aan een geneesmiddel tegen corona?

,,Ja. We zijn ook bezig om onze hele portfolio aan stoffen te screenen, om te kijken of deze inzetbaar zijn voor de behandeling van de infectie, of ze effect hebben op het immuunsysteem van coronapatiënten. We onderzoeken of ze toepasbaar zijn op patiënten die al zijn besmet en hele ernstige longontstekingen hebben, om de meest ernstige verschijnselen af te zwakken en het ziekteproces op een gunstige manier te beïnvloeden.’’

Komt er na corona weer een nieuw virus opduiken?

,,Corona is een wake-up call. De omvang van de pandemie heeft ons allemaal verrast. Die is als een golf over ons heen gekomen. Voorgaande virusuitbraken als mers en sars waren veel beperkter qua verspreiding en impact. Ik denk dat het realistisch is dat, als deze pandemie onder controle is, er een volgende stormvloed zal komen. Maar wannéér en door wélke ziekteverwekker weten we natuurlijk niet; dat zou ook over honderd of tweehonderd jaar kunnen zijn. We moeten erover nadenken wat we kunnen doen om een volgende keer adequater te reageren. En ons realiseren dat onze huidige manier van leven – met zoveel burgers die in steden wonen, de klimaatveranderingen, het reizen, de globalisering – ons kwetsbaarder heeft gemaakt.’’

Je bent nu 60. Rustig richting pensioen kachelen zit er niet meer in.

,,Haha, nee, maar ik heb het enorm naar m’n zin! Werken is mijn hobby. Ik vind het zo stimulerend om juist binnen het Bio Science Park samen te werken met de universiteit, de gemeente en de bedrijven. Je leert steeds weer nieuwe dingen. Je krijgt inkijkjes in al die werelden. Ik ben sowieso erg geïnteresseerd in mensen. Zij maken altijd het verschil. Al die innovaties van bedrijven als de onze komen uiteindelijk van ménsen die bepaalde kennis en kunde hebben en die met elkaar delen. We kunnen zoveel van elkaar leren.’’

Bron: https://www.leidschdagblad.nl/cnt/dmf20200605_71743993/bart-van-zijll-langhout-is-spin-in-het-web-bij-leids-biotechnologisch-bedrijf-janssen-dat-vaccin-tegen-corona-ontwikkelt

 

Find your job at Leiden Bio Science Park: plenty of challenging jobs available.

Find a Job